چنان كه مقدار « 1 » ؛ يا قابل قسمت لغيره بود ، چنان كه جسم بسيط مثل آب و آتش « 2 » . و اگر اجزاى او متشابه نباشد « واحد بالاجتماع » است ، كالبيت مثلا . و اتحاد دو چيز را در جنس « مجانست » گويند ، چنان كه اتحاد انسان و فرس در حيوانيت ؛ و در نوع « مماثلت » گويند ، چنان كه اتحاد زيد و عمرو در انسانيت ؛ و در كيف « مشابهت » گويند ، چنان كه اتحاد زنگى با هندى در سواد ؛ و در كمّ « مساوات » گويند ، چنان كه اتحاد مقدارى با مقدارى ديگر در قدر ؛ و در اضافت « مناسبت » گويند ، چنان كه اتحاد شخص با شخصى ديگر در ابوّت يا بنوّت ؛ و در خاصّه « مشاكلت » گويند ، چنان كه اتحاد زيد با عمرو در كتابت ؛ و در اطراف « مطابقت » گويند ، چنان كه اتحاد جسمى با جسمى ديگر در نهايات ؛ و در وضع اجزا « موازات » گويند ، چنان كه اتحاد دو جسم در وضع اجزا ، بأن يكون وضع أجزاء أحدهما فى الاستقامة و الانحناء و الميل إلى جهة كوضع أجزاء الآخر . و بدان كه اتحاد دو موجود بر حيثيّتى كه اثنينيّت ميان ايشان باقى نماند ، نزديك محققان ممتنع است . و بعضى فلاسفه متألّهه را ميل به سوى عدم امتناع است : فرفوريوس « 3 » حكيم ، قائل به اتحاد نفس با بدن است . و مشائيان « 4 » ، قائل به اتحاد عاقل با معقولند ؛ يعنى چون نفس ، تعقّل چيزى مىكند ، با آن صورت « 5 » معقوله متّحد مىگردد . و ابو على سينا در كتاب مبدأ و معاد هم بر اين رفته است « 6 » . و بعضى قائل به اتحاد نفس با « عقل فعّال » اند . و معنى اتحاد هاهنا آن است كه شيء واحد ، به غير استحالت و

--> ( 1 ) . ش : فإنّ المقدار يقبل الانقسام لأنّه نوع من الكمّ . ( 2 ) . ش : و غيرهما . فإنّه يقبل الانقسام بواسطة المقدار حتّى لو توهّم انتفاء المقدار مع امتناعه فلا يقبل القسمة . ( 3 ) . فرفوريوس صورى يا پرفوريوس [ Porphyry ] نام اصلى او املخوس ( 233 - 203 م ) متولد صور . از فلاسفه نوافلاطونى و پيروان و شاگردان فلوطين ، و شارح و مفسر قاطيغورياس ، و مخالف مسيحيت و ديگر اديان رسمى بود . مهمترين آثار او عبارتند از : ايساغوجى ، رساله‌اى در باب رياضت و زندگينامه‌هاى پلوتينوس و فيثاغورث . ( 4 ) . ش : هم قوم من تلامذة أرسطو يأخذون العلم فى حالة المشى لازدحام الكبار فى مجلسه . ( 5 ) . ش : كما تصوّر النفس بأنّ العالم متغير و كلّ متغير حادث ، فالعالم حادث . ( 6 ) . المبدأ و المعاد ؛ ابن سينا ؛ به اهتمام عبد الله نورانى ؛ ص 112 ؛ مؤسسهء مطالعات اسلامى ؛ تهران 1363 .